Ik kan het zwijgen van de liberalen, met uitzondering van Frans Weisglas, alleen maar uitleggen als de bevestiging van wat we allemaal eigenlijk al wisten: de VVD is in de kern een conservatieve middenstandspartij. In Nederland wordt het liberale gedachtengoed in de politiek uitgedragen door D66.

Rob van Kan legt even haarfijn uit waarom het lachwekkend is dat de VVD zichzelf nog liberaal noemt.

Sinds 2 jaar is er een nieuwe Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO). Een wet die bedoeld was om Alles Beter Te Maken. Korte procedures, meer op lokaal niveau, digitalisering bestemmingsplannen voor betere toegankelijkheid voor burgers, het kan niet op allemaal.

Eén van de nieuwe elementen was het projectbesluit. Deze vervangt de oude “Artikel 19″-procedure. Hiermee kan een kleine wijziging in een bestemmingsplan worden gemaakt, zonder dat het hele bestemmingsplan over moet. Een projectbesluit is in de praktijk hetzelfde als een bestemmingsplan zelf.

Bestemmingsplannen zijn belangrijk: het gaat om de (juridische) zekerheid over de eigen omgeving, wat er wel en niet gebouwd mag worden. Het is dan ook niet voor niets dat de gemeenteraad over bestemmingsplannen moet beslissen. Een bestemmingsplan raakt burgers heel direct, en de verschillende belangen kunnen botsen en moeten democratisch gewogen worden.

Maar nu komt het: in de vorige periode vond een meerderheid van de Raad het prima om de bevoegdheid over een projectbesluit te beslissen bij het College te leggen. Gezien de zwaarte van een projectbesluit – vrijwel dezelfde procedures als in een bestemmingsplan – en de gevolgen – je mag pas leges innen als het projectbesluit ook in het bestemmingsplan is opgenomen – leek het de fractie van GroenLinks beter om ook het projectbesluit door de Raad te laten nemen. Ook 50+, D66 en de SP waren dat. Door de toezegging van de wethouder dat er spaarzaam met projectbesluiten omgegaan zou worden steunde een meerderheid het delegeren naar het college.

En dan kom je nu bij de vraag wat “spaarzaam” dan eigenlijk is. Inmiddels zijn er projectbesluiten langsgekomen over de Oostpolder, het nieuwe zwembad, de ambulancepost van de RAD, en een fietsverbinding met de Zuidwestelijke Randweg. Voor iets waarvan het College nog geen 2 jaar geleden aangaf dat het eigenlijk niet zo’n handig instrument is vrij veel. En dan gaat het ook nog om zaken die in meer of mindere mate ophef veroorzaken.

Wat mij betreft wordt er nog eens goed nagedacht door de raadsfracties of het delegeren van deze bijna-bestemmingsplannen naar het College vanuit onze taken als gemeenteraad – kaderstellend, controlerend en volksvertegenwoordigend – wel een gewenste zaak is, nu in korte tijd al 4 ingrijpende projectbesluiten zijn genomen.

OP DE BLAREN ZITTEN

Als wij vroeger iets doms gedaan hadden en klaagden over de gevolgen, gebruikte mijn moeder altijd het spreekwoord: “Wie zijn bips verbrandt, moet op de blaren zitten”. Toen onze kinderen nog jong waren hadden we nog een kolenhaard en later een gashaard. Mijn vrouw was altijd bang, dat de kinderen zich aan de haard zouden branden en hield ze er altijd bij weg. Soms zei ik wat pesterig: “Ze hoeven maar één keer die haard aan te raken en daarna doen ze het nooit meer!”. Daar moet ik vaak aan denken als ik mij verdiep in de PVV-stemmer en soms ook als ik denk aan een deel van de CDA-stemmers. Het zou mij niet verbazen als zij straks ernstig teleurgesteld zijn in het nieuwe beleid. Als ze merken hun vingers te hebben gebrand, zullen ze het dan nooit meer doen? Het CDA verstaat de kunst met een redelijk sociaal program te komen, waarna er vervolgens een beleid komt waarbij vooral de welgestelden bevoordeeld worden. Het lijkt erop, dat de kiezers dat langzaam doorkrijgen. De welgestelden zijn voor de zekerheid naar de VVD gegaan en de ontevredenen hebben uit protest PVV gestemd. De brave CDA-ers zijn gebleven, maar als het CDA met de PVV in zee gaat zullen velen daarvan het CDA voortaan mijden. Zullen de VVD- en PVV-stemmers terugkomen? Zullen veel PVV-stemmers weer even hard weglopen als ze gekomen zijn? Namelijk als ze merken, dat van de mooie sociale beloften van Geert W. in dit rechtse kabinet weinig terecht komt. Vroeger moesten sommige van mijn leerlingen op hun eerste rapport een forse onvoldoende scoren, voordat ze beseften, dat je ook voor een vak als aardrijkskunde wat moet doen, goede aantekeningen maken, je huiswerk maken en leren, verdacht zijn op onverwachte overhoringen en zorgen, dat je ook bij inzichtvragen goed antwoord kon geven. Eigenlijk geldt dat allemaal ook voor de politiek. Als je niet oplet krijg je gemakkelijk teleurstellende resultaten. Maar ja, op dit moment is dat rechtse kabinet er nog niet. Trouw meldde vanmorgen, dat een dissident in de CDA-fractie zit. Dan is ook het GPV nodig. En er zijn nog genoeg CDA-ers, voor wie hun geweten meer telt, dan de centen.

Er worden ook vreemde dingen over democratie gezegd. Geert W. beweert, dat de democratie eist, dat er rekening gehouden wordt met de anderhalf miljoen PVV-stemmers. Wel de 24 PVV-Kamerleden kunnen toch gewoon stemmen en die stemmen worden toch gewoon meegeteld. Maar de bijna een zesde van de stemmen zijn natuurlijk niet belangrijker dan de 30 van de PvdA en de tien van D66 en de tien van GroenLinks en de vijftien van de SP en de vijf van de CU en de twee van de Dierenpartij. Dat zijn er samen 72, precies drie keer zoveel als de PVV. Deze partijen zouden evengoed regeringsverantwoordelijkheid moeten krijgen als je de redenering van Geert W. volgt.

Van democratie heeft de PVV toch al weinig kaas gegeten. De kiezers kennen Geert W. en een paar Kamerleden, die al in de vorige kamer zaten, maar de rest was en is onbekend. Twee kandidaten moesten zich terugtrekken, toen er het een en ander over hen bekend werd. Er zijn geen partijleden, die bepalen wie er op de lijst komt. Dat wordt nog wat als er straks kandidaten voor de Provinciale Statenverkiezingen moeten worden geselecteerd. Het wordt vooral interessant om te zien of Geert W. iedereen in zijn fractie in de hand houdt. Een paar dissidenten over de pensioenen en de AOW-leeftijd en er zijn al problemen met het gedogen. Dat de VVD en het CDA er zomaar op rekenen, dat de PVV een betrouwbare partij is; het is zeer verwonderlijk.

Als de coalitiebesprekingen slagen worden het bijzondere tijden. De belastingen gaan dan misschien niet omhoog, maar mijn AOW-uitkering zal nauwelijks stijgen en mijn pensioen wordt zeker niet geïndexeerd en allerlei voorzieningen worden duurder, het eigen risico in de ziektekostenverzekering wordt hoger en sommige zaken verdwijnen uit het basispakket. We komen er wel doorheen, maar we moeten er nog meer dan tot nu toe op letten, of er mensen in onze omgeving echt in de problemen komen.

Jaargang 3, Nr. 125.

De uitslag van de Tweede Kamer verkiezingen is een ramp. De stemmen zijn zodanig versnipperd over de partijen dat er weinig werkbare opties zijn voor een kabinet. En wat er mogelijk is wordt door krappe meerderheden bemoeilijkt.

Politieke houdgrepen

Zo hebben we op dit moment een PVV en een CDA die beiden op eigen manier de onderhandelingen op ongebruikelijke wijze gijzelen. De PVV kan (maar dat weet niemand buiten de onderhandelingstafel, ik in ieder geval niet) een statement maken voor de achterban door onmogelijk beleid te eisen. Denk aan maffe dingen als hoofddoekjesbelastingen, volledig afschaffen ontwikkelingshulp, een verbod op de Koran of etnische registratie. Naast dat er volgens mij Europese verdragen zijn die dat onmogelijk maken (de Eurofobe PVV koudlatend) kunnen zelfs VVD en CDA daar onmogelijk mee akkoord gaan.

Maar er is ook iets anders nieuws gaande: de opstand (of niet?) binnen het CDA. Het lijkt vooral de oudere elite binnen het CDA te zijn dat zich in het bijzonder wenst te distantieren van de PVV. Volgens Trouw is er (tenminste) 1 Tweede Kamerlid van CDA huize die “om principiële redenen een voorbehoud gemaakt tegen een coalitie die mede steunt op de PVV“. Dat is onhandig voor onderhandelingen met een beoogd draagvlak van 76 kamerleden.

Wat is de oorzaak van de complexe verkiezingsuitslag?

Het verdwijnen van “de zuilen” heeft de Nederlander losgeweekt van de grote partijen die vandaag kleiner zijn dan ooit. Dat is een belangrijke oorzaak. Kleine partijen waren er altijd wel maar ze zijn met meer geworden. Ook is de verdeling over de partijen niet meer zo “groot vs. klein” als ze ooit leek te zijn, het is een redelijk geleidelijke lijn van SGP/PvdD naar CU via D66/GL via SP naar CDA, vervolgens PVV en ten slotte PvdA en VVD.

De Nederlander lijkt haar stem meer en meer te geven aan “aandachtspunten” en partijen concentreren en profileren zich daarop. Dierenwelzijn onderbelicht? PvdD! Beter milieu? GroenLinks! Hypotheekrenteaftrek op de boerderij? CDA! Economie? VVD! Hekel aan buitenlanders? PVV!

Het is erg jammer dat de doorsnee kiezer die niet lid is van een democratische partij maar beperkte invloed heeft op deze concentratie-onderwerpen. Dat zit zo: een PvdD zal met grote waarschijnlijkheid relatief klein blijven en daardoor niet snel regeringspartij worden. Als kiezer die dierenwelzijn erg belangrijk vindt, maar van de grote partijen bijvoorbeeld het beste aansluit bij de VVD, zou je eigenlijk de mogelijkheid willen hebben om op een soort PvdD “subafdeling” binnen de VVD te kunnen stemmen (mocht het VVD congres dat aandachtsgebied delen). Op dit moment kan een signaal naar een partij alleen via een voorkeurstem op een persoon worden overgebracht , of theoretisch door nog meer nieuwe partijen op te richten (bijvoorbeeld “Dierenwelzijn-rechts”, “Dierenwelzijn Christelijk” en “Dierenwelzijn links”) die vervolgens allemaal lijstverbindingen aangaan met andere partijtjes die gezamenlijk “de grote partijen” zouden moeten vervangen. Oef, hulde als u mij nog volgt, maar ik verwacht dat de grote partijen op deze complexiteit niet zitten te wachten en de kiezer al helemaal niet.

Clusters

En dat is waarom er volgens mij “Clusters” zouden moeten worden geintroduceerd. Deze moeten wettig worden ondersteund zodat er geen vervelende interne conflicten kunnen ontstaan. Dat is immers erg slecht voor de democratie en het vertrouwen daarin.

Met een cluster denk ik aan een “aandachtsgebied” of “richting” binnen een partij waar een kandidaat zich onder kan kandideren binnen een partij. Ik wil voorstellen dat de lijsttrekkers een “neutrale” functie op een kieslijst hebben (desgewenst gevolgd door een neutrale kandidaat van het andere geslacht, omdat er nog steeds velen zijn die per definitie op een specifiek geslacht stemmen, zowel man als vrouw) en andere kandidaten zich kunnen “labelen” naar clusters.

“Hoe bedoel je?” Voorbeeldje!

Laat ik voortborduren op het voorbeeld van dierenwelzijn (als voorbeeld van een prominent issue bij een zekere partij) en de VVD (als “bewezen” grote partij), even los van of de VVD al dan niet behoefte heeft aan dierenwelzijn, daar ga ik helaas niet over. De kandidaten voor de VVD kieslijst zouden zich bijvoorbeeld van een label “Lagere belastingen”, een label “Beperkte integratie”, een label “Economie/Bedrijfsleven”, een label “Onderwijs” en een label “Dierenwelzijn en milieu” kunnen laten voorzien. Vervolgens stelt het congres de kieslijst vast onafhankelijk van deze labels.

Kieslijst example:

1: Lijsttrekker
2: Jantje (A)
3: Truus (B)
4: Pietje (C)
5: Mies (B)
6: Diederik-Jan (D)
7: Corry (C)
8: Barry (E)
9: enz enz.

Met onderaan de kieslijst een legenda voor de, door de partij gekozen, clusters: “A = Economie, B = Lagere belastingen, C = Dierenwelzijn en milieu” etc. etc.

De kiezer hoeft er niet aan mee te doen.

Voor de kiezer hoeft er weinig te veranderen. Vertrouwt deze een onderscheid toe aan de partij zelf stemt deze gewoon op de lijsttrekker en worden de niet-voorkeursstemmen van boven naar beneden over de lijst verdeeld. Stemt de kiezer echter op een andere kandidaat dan krijgt deze om te beginnen de bestaande voorkeursbehandeling, maar gaan “reststemmen” een potentieel overschot aan de inmiddels veel relevantere voorkeursstemmen, naar de volgende kandidaat in hetzelfde cluster. Zo heeft de kiezer veel meer invloed op de bezetting van de kamer en de koers van de partijen dan nu en worden “one issues” opgevangen binnen de partijen.

De voordelen in een voorbeeld

Het grote voordeel van zo’n systeem zou kunnen zijn dat het aantal partijen significant kan afnemen. Zo zouden bijvoorbeeld twee nieuwe partijen “Progressief liberaal” en “De Sociale partij” een groot deel van de bestaande partijen kunnen vervangen en zo versnippering tegengaan:

“Progressief liberaal” zou kunnen worden opgebouwd uit (natte vingers) 50% van de huidige PvdA, 100% D66, 75% GroenLinks , 50% PvdD en 25% van de VVD (allemaal op basis van een schatting onder de kiezers, maar leden zou ook kunnen). Met denkbare clusters (random volgorde) “Dierenwelzijn”, “Economie”, “Individuele vrijheden”, “Bestuurlijke vernieuwing”, “Onderwijs”, “Arbeidsmarkt”, “Europa” en “Duurzaamheid”.

“De Sociale partij” kan op haar beurt analoog worden opgebouwd uit 50% PvdA, 25% CDA, 75% ChristenUnie, 25% GroenLinks, 100% SP en 50% PvdD met als denkbare clusters “Dierenwelzijn”, “Normen en waarden”, “Sociale zekerheid”, “Ouderen” en “Onderwijs”.

Congressen van deze partijen hebben met de volgorde van de kandidaten nog steeds belangrijke invloed op de bezetting van de kamer, maar de kiezer hoeft niet langer alleen op een naam met een foto te stemmen maar kan daarmee nu ook aangeven welk onderdeel van het beleid van de partij deze in het bijzonder belangrijk vindt.

Mooie vergezichten

Ik realiseer mij dat de gevestigde orde zich niet eenvoudig zal laten verleiden tot een dergelijke reorganisatie, maar stel dat het wel zo zou zijn zou het volgens mij kordaat een einde maken aan de versnippering van ons politieke bestel, de burger meer macht geven en formaties vereenvoudigen. Ik weet ook niet of een bestaande partij misschien momenteel al, bijvoorbeeld via een notaris, een dergelijke interne zetelverdeling wettig kan garanderen of dat er misschien juist redenen zijn waarom wetten die clusters mogelijk zouden moeten maken ondenkbaar zijn. Ik verwacht dat het in theorie moet kunnen.

Ik ben benieuwd naar meningen en visies van anderen.

Respect voor religie kan niet zonder kritiek op religie.

Gepubliceerd op Joop.nl, 19.08.2010

De discussie over religie en grondrechten staat volop in de belangstelling. De dreigende samenwerking van CDA en PVV scherpt dat nog eens aan. Is het CDA onbetrouwbaar geworden als het om de grondrechten gaat? Voor- en tegenstanders bieden petities aan, Maxime Verhagen doet verwoede pogingen om tegen de kritische geluiden in het imago te redden. En CDA-ers Maarten Neuteboom en Diederik Boomsma (Trouw, 12 augustus) trekken een rookgordijn op door zich af te zetten tegen vrijzinnige partijen als GroenLinks en D66. Die zouden net zo gevaarlijk zijn als de PVV.

Neuteboom en Boomsma baseren de dwaze stelling dat GroenLinks een bedreiging is voor de klassieke grondrechten onder meer op een artikel dat ik samen met Dick Pels schreef over de spanning tussen de grondprincipes van de democratische samenleving en de ruimte die we moeten laten aan religieuze groepen (De Groene, 24 maart). Tandenknarsend, omdat die groepen er soms onaangename of zelfs gevaarlijke ideeën op na houden over de positie van vrouwen of homo’s of het slaan van kinderen. Juist in een plurale samenleving moeten we dat echter niet te snel willen verbieden. Wel moeten we het morele debat aangaan, en de overheid heeft daarin een leidende rol om die democratische principes uit te dragen.

Het is jammer dat Neuteboom en Boomsma deze visie en de positie van GroenLinks onjuist weergeven. Het verkiezingsprogramma is heel expliciet: ‘Religie is voor veel mensen zingevend en bezielend. Religieuze groepen leveren vaak een waardevolle bijdrage aan de samenleving.’ De vrijheid van vergadering en vereniging en de vrijheid van godsdienst zijn voor GroenLinks vanzelfsprekend en voor mij als theoloog helemaal. En daarom is GroenLinks ook helemaal niet tegen bijzonder onderwijs, maar wel tegen discriminatie die in naam van die godsdienstvrijheid kan voortbestaan.

Waar draait het dan wel om? Misschien helpt een citaat: ‘Helaas komt het nogal eens voor dat men met een beroep op vrijheden onvrijheid laat bestaan. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om met een beroep op de vrijheid van godsdienst vrouwen in een boerka te laten rondlopen. De andere kant van de medaille is wel dat deze opvatting zeer vrouwonvriendelijk is en een onvrije situatie voor vrouwen veroorzaakt.’ Ik zou het zo hebben kunnen zeggen, maar het zijn woorden van Neuteboom zelf (Opinio, 18 april 2008). En precies daarover ging het artikel dat ik met Dick Pels schreef: hoe kunnen we voorkomen dat de vrijheid van godsdienst – die we zeer hoog hebben – onvrijheid veroorzaakt?

Het probleem is alleen dat men vaak eenzijdig aan de islam denkt en daarmee olie op het islamofobische vuur gooit. Hetzelfde spanningsveld tussen collectieve vrijheid en individuele vrijheid is namelijk ook in het christendom een thema. Waarom zou de onvrijheid van de boerka moeten worden aangepakt en mogen reformatorische scholen wel een homoseksuele leraar weigeren? Het onderliggende dilemma is hetzelfde: een religieuze gemeenschap mag haar interne leven organiseren zoals ze wil en mag een moraal en overtuigingen uitdragen zoals haar goed dunkt. Maar daarmee kan ze op gespannen voet komen te staan met de morele principes van onze rechtsstaat. Mensenrechten gelden overal, ook binnen de kerk en de moskee.

Dat vraagt om een moreel debat waarbij kerken, moskeeën en bijzondere scholen zich niet zomaar kunnen verschansen achter vrijheid van godsdienst. Ze hebben iets uit te leggen als hun vrijheid onvrijheid van anderen met zich mee brengt. Maar voor dat morele debat zouden ze helemaal niet bang moeten zijn. Integendeel. Het helpt hen stil te staan bij de vraag naar de essentie van hun boodschap. Helaas laten ze zich vaak te makkelijk in de hoek dringen en eisen ze het recht op om anderen uit te sluiten of te beperken in hun vrijheden. Daarmee bevestigen ze voortdurend het beeld dat gelovigen vooral mensen zijn die van alles en nog wat willen verbieden en buitensluiten. Jammer, want het verhaal van religies kan zoveel positiever zijn.

Respect voor religie kan niet zonder kritiek op religie. Het morele debat zal gaan over de principes en waarden van de samenleving, de grondrechten. Ook volgens de grondwet heeft de vrijheid van godsdienst beperkingen: ‘Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.’ Over die beperkingen moet het gaan in het morele debat over hoe religie kan functioneren in onze postverzuilde samenleving. De vrijheid van godsdienst is dus niet het einde van het gesprek, maar het begin.