Dat verklaar en beloof ik. Met deze woorden legde ik gisteren de belofte af in de Nijmeegse gemeenteraad. Daarmee ben ik officieel geïnstalleerd als raadslid. De burgemeester benadrukte in zijn speech dat het geen gemakkelijke tijden worden, er staan immers forse bezuinigingen op stapel. Ik heb daar tijdens de borrel na afloop met verschillende mensen over doorgesproken en werd geraakt door de opmerking dat we niet moeten gaan leven onder de angst van bezuinigingen. Ondanks minder geld moet Nijmegen zich ontwikkelen en zich richten op de toekomst! Laten we de bezuinigingen zien als een moment om creatief te zijn, op zoek te gaan naar onverwachte oplossingen en nieuwe samenwerkingen. En laten we dat als gemeente vooral niet alleen doen maar samen met al die betrokken Nijmegenaren en instellingen. Dus wie ideeën heeft: laat ze horen!

Het confict rond Israël en Palestina werd, tijdens de lezing van Dries van Agt gisteravond in de Nieuwe Kerk, verduidelijkt met acht kaarten, inclusief verklaringen. Ik heb zelf altijd gezocht naar een antwoord op de vraag wat nou precies dat conflict is, waar het begint en hoe het is ontstaan. Joris Luyendijk verzoop in die poging, zo beschreef hij in zijn boek ‘Het zijn net mensen’. Internationale media, zij die ons informeren over het conflict, kiezen volgens hem voor een blikversmalling die het probleem van partijdigheid meebrengt. Israël bezit darnaast een geoliede pr-machine, waardoor (?) zij voortdurend een resolutie van de VN kunnen negeren: de eigen staat voor de Palestijnen en een einde aan meer dan drie decennia durende Israëlische bezetting. 

Dries van Agt noemt dit in zijn bevlogen betoog zijn grootste bezwaar aan het adres van de Israëlische regering: het negeren en schenden van internationaal recht.  Wat meespeelt is de handicap voor de Palestijnen dat bij de meeste westerlingen de kruistochten en de koloniale bezetting veel minder leven dan de holocaust. Luyendijk beschrijf zijn ergernis tijdens zijn verblijf in Het Heilige Land: over het racisme tegen Arabieren en het bij tijd en wijle hysterische nationalisme in de joodse staat.

De schreeuw om recht, titel van van Agts boek, is één die we moeten proberen te vatten. Israël gaat gewoon door met de illegale bouw van nederzettingen in de bezette Palestijnse gebieden. Ook bouwt Israël verder aan de afscheidingsmuur, die door het Internationale Gerechtshof verboden is. Daar moet een eind aan komen. Dat geldt ook voor de afsluiting van de Gazastrook, de wegblokkades, de collectieve strafmaatregelen tegen de Palestijnse bevolking en het ondermijnen van de Palestijnse Autoriteit. In de Gazastrook – een gebied twee keer zo groot als Texel – wonen bijna anderhalf miljoen Palestijnen, die geen kant op kunnen. De Israëlische marine bewaakt de zeegrens en de landsgrenzen zijn helemaal omheind. De armoede is diep, de werkloosheid schrikbarend.

Vandaag lees ik in de krant dat de Israëlische minister van Defensie Ehud Barak het leger opdracht heeft gegeven de Westelijke Jordaanoever hermetisch af te sluiten. De relatie tussen Israël en de Palestijnen is deze week verder verslechterd door een aankondiging van de Israëlische regering dat 1600 nieuwe woningen voor orthodoxe joden in bezet Oost-Jeruzalem zullen worden gebouwd. Verder maakte Israël bekend een nederzetting op de Westelijke Jordaanoever te zullen uitbreiden. Gelukkig noemde de Amerikaanse vice-president Joe Biden dat deze beslissingen het vertrouwen  het vertrouwen schaadt dat noodzakelijk is om het vredesproces nieuw leven in te blazen.

De schreeuw is er, al tijden. Hij moet gehoord worden.

Gisteravond is in een bijzondere raadsvergadering de nieuwe raad van Eindhoven geïnstalleerd. Dat werd gedaan door middel van een eed of een belofte. De burgemeester nam de eed of belofte af. Met de woorden “Dat verklaar en beloof ik” werd ik officieel raadslid van de gemeente Eindhoven.
Het was een bijzondere dag voor alle raadsleden. De publieke tribune zat vol met geïnteresseerden, zoals partners, kinderen, ouders, vrienden, etc. Kersverse raadsleden werden na afloop van de vergadering gefeliciteerd, door elkaar en door hun dierbaren.
Ook door de besturen van de verschillende politieke partijen werden de kersverse raadsleden in het zonnetjes gezet. Er waren bloemen en felicitaties.
Door de gemeente werd een feestelijke borrel georganiseerd en de raadsleden moesten nog op de foto. Dat is de officiële foto die ook straks bij de ingang van het stadhuis komt te hangen. Tot slot werden de passen en sleutels aan de raadsleden uitgereikt. Daarmee kun je het stadhuis in en de fractiekamer.

Vanavond heb ik een presentatie gegeven bij op de thema-avond van VisieNL over Ik ben die verandering. We waren te gast bij de IMC Weekendschool in Amsterdam Zuid-Oost. Het onderwerp van de presentatie was:

Ben jij Die Verandering of ken jij Die Verandering? Vertel het VisieNL-leden in 20 slides x 20 seconden.
20×20? Dat is PechaKucha! Zie http://www.pecha-kucha.org/ voor inspirerende voorbeelden. Zoek 20 afbeeldingen bij elkaar en verbind daaraan een presentatie van max 20×20 seconden. Geef in je presentatie antwoord op de volgende vragen:

1. Wie is volgens jou Die Verandering (schroom niet jezelf naar voren te schuiven!)
2. Waarom?
3. Waartoe zet Die Verandering jou aan? / Waartoe zet jij als Die Verandering anderen aan? / Waarbij kun jij als Die Verandering nog hulp van (Visie)NL-ers gebruiken?

Mijn presentatie

Dat ik EZ 1.3 noem, wil overigens niet zeggen dat mijn Minister 1.3 is. Het betekent dat ik van mening ben dat EZ nog lerende is en nog een stuk te gaan heeft voordat de werkcultuur daarwerkelijk past bij wat de 2.0 profeten voor ogen hebben. Dat neemt niet weg dat ik erg trots ben te werken bij een departement waar de politieke en ambtelijke leiding het wel aandurft om te experimenteren met deze nieuwe technieken. Vanavond werd ik zelfs uitgemaakt als deelmakend van de internet avant-garde (en dat voor een voormalig geiten wollen sok uit Wageningen, die nu ambtenaar is…

Links & filmpjes

Hierbij ook de links naar de in de presentatie genoemde initiatieven en organisaties:

• Ambtenaar 2.0
• Innovatie 2.0
• Community of Talents
• Ministerie van Economische Zaken (Tweetdoc van debat Economie & Moraliteit op 10 maart 2010)
• Amsterdam 2.0
• Politie 2.0
• BigWOBber

Filmpjes:

Tim Berners-Lee over open data:

Vanavond ben ik met het uitspreken van deze vijf woorden gemeenteraadslid geworden in de gemeenteraad van Dronten. De vergadering was kort, maar opmerkelijk omdat mijn fractie al meteen met een initiatiefvoorstel kwam voor het benoemen van de informateurs die achter de schermen door alle partijen acceptabel werden bevonden. De burgemeester had het in zijn carrière nog niet eerder meegemaakt. Nou ja, dat punt hadden we dan toch maar mooi even te pakken zal ik maar denken.

Met een hoop familie en vrienden in de zaal toch een bijzonder moment. Oma en Opa zijn over uit Limburg, pa en ma uit Zeeland. Veel lieve vrienden uit Dronten en heel veel partijgenoten. Ik vond het een leuke dag vandaag. Nu (vanaf morgen) hard aan het werk!

Met een ferm “dat verklaar en beloof ik” ben ik opnieuw gemeenteraadslid geworden. Het uitzicht is met een voor de helft vernieuwde raad wel wat veranderd. Mijn speerpunten zijn nog hetzelfde. Voor al mijn voorkeursstemmers, voor al die mensen die op GroenLinks Gouda hebben gestemd: ik ga mijn best doen, en met de nieuwe fractie gaat dat zeker lukken. In ieder geval waren we weer de laatsten die vertrokken. Van de “buitenstaanders” waren mijn ouders trouwens de laatste vertrekkers. Met dank aan mijn moeder voor de foto’s.

"Dat verklaar en beloof ik"

De nieuwe fractie (en onze nieuwe buren)

Gelijk twitteren

De nieuwe raad

Nieuwe naambordje, "van der Laan" mocht niet meer want te lang

Er is een jaar lang hard aan gewerkt. De opmaak is zo goed als klaar. Het boek gaat binnenkort naar de drukpers. Om dan op 28 april officieel te verschijnen.

Compromissen sluiten is één ding, je ideologie verloochenen is een andere. GroenLinks profileert zich al jaren op dezelfde manier. Wat wij willen is een sociaal, groen en duurzaam Waterland. Veel problemen in Waterland zijn ingewikkeld en gecompliceerd. Wij geloven niet in simpele oplossingen alleen. De nuance is ons niet vreemd, ook niet in deze tijd van populisme.

lees verder

Niet het glazen plafond, maar de armoede onder vrouwen zou dé prioriteit van feministen in Nederland moeten zijn. Dat was de strekking van het betoog dat ik vanavond heb gehouden tijdens de Annie Romein Verschoorlezing op de Universiteit van Leiden.

Laat ik als eerste de organisatie danken voor de eer hier vandaag te mogen spreken. Annie Romein-Verschoor is voor mij geen onbekende. Mijn moeder las, toen ik opgroeide, met grote regelmaat en passie haar werk. Zij mocht daar ook graag uit citeren. Mijn moeder, een huisvrouw die in de jaren zeventig (toen mijn broer en ik ruimschoots op de lagere school zaten) voorzichtig de arbeidsmarkt betrad, voelde zich aangesproken door Romein-Verschoors realistische feminisme. Mijn moeder had weinig op met bh-verbrandingen en verheerlijking van de lesbische liefde om politieke redenen. Zij was zich echter wel heel bewust van de last van de ‘dubbele roeping’ voor vrouwen (van zorg en arbeid), zoals Romein-Verschoor dat zo mooi omschreef.

In zekere zin is Romein-Verschoor dus een heldin van mijn jeugd. Overigens was mijn moeders eerste herinnering, toen ik haar van deze lezing vertelde een geheel andere. Als meisje kreeg zij geschiedenisles aan de hand van de boeken van Jan Romein. Haar vader, een onberispelijke verzekeringsagent, was daarover heel verontwaardigd. Jan Romein was een communist en jonge, fatsoenlijke meisjes mochten daaraan niet blootgesteld worden. Zijn telefonades met de meisjes-HBS daarover haalden echter niets uit en mijn moeders liefde voor het echtpaar Romein-Verschoor bloeide door.

Annie Romein Verschoor was een nuchtere feministe die streed tegen de ‘mentale en materiële achterstelling’ van vrouwen, zonder zich te verliezen in de feministische modes van haar tijd. Dat zij op hoge leeftijd toch een boegbeeld werd van de feministische beweging in de jaren zeventig was meer haars ondanks, dan bewust nagestreefd. Ik wil deze lezing graag in haar traditie plaatsen door een nuchtere en feitelijke verkenning van de situatie van veel Nederlandse vrouwen.

Volgens een voor-vorige minister van Sociale Zaken, CDA-minister De Geus, is de emancipatie van vrouwen zo goed als voltooid. Ondanks dat hij daarmee ook protest ontlokte, verwoordde hij een breed levende gedachte die ook in toenemende mate onder vrouwen beluisterd kan worden. De redenering is dan ongeveer zo. Vrouwen hebben voldoende keuzevrijheid gekregen. Dat zij in grote meerderheid kiezen voor deeltijdbanen in combinatie met de zorg voor kinderen is juist een teken van die vrijheid en daarover moet verder niet worden gezeurd.

Wat er nog over is van een feministische beweging in Nederland concentreert zich vooral op het glazen plafond voor vrouwen aan de top. Het felste debat gaat ook niet meer over achterstelling maar over de mentaliteit van vrouwen zelf. Zoals NRC-columniste Heleen Mees het samenvat: ‘hoogopgeleide vrouwen zijn gemakkelijke keuzefeministen die genoegen nemen met inferieure baantjes’. Lijnrecht tegenover haar staat Elsevier-journaliste Marieke Stellinga die even eloquent beweert dat ‘vrouwonvriendelijke feministen het fabeltje hebben verzonnen dat vrouwen hetzelfde willen als mannen’. Ofwel, vrouwen zijn domweg gelukkig met de keuzes die zij maken, namelijk kleine deeltijdbanen, en hou op ze te betuttelen.

Beide vrouwen – die ik hier aanhaal als prototypen van twee uiterste posities – veronderstellen dat vrouwen in Nederland volledige vrij zijn en goede òf verkeerde keuzes maken. Zonder de eigen verantwoordelijkheid van vrouwen teniet te willen doen, is dit wat mij betreft een elitaire en naar binnen gekeerde discussie die meer zegt over de maatschappelijke positie van de betrokken bevoorrechte vrouwen, dan over Nederlandse vrouwen in het algemeen.

Mijn stelling is dat het met veel vrouwen in Nederland niet goed, of niet goed genoeg gaat en dat dit een verwaarloosd maatschappelijk en emancipatieprobleem is. Armoede en kansarmoede concentreren zich onder vrouwen; financiële en emotionele afhankelijkheid zijn eerder regel dan uitzondering. Bij veel vrouwen is ook geen sprake van keuzevrijheid maar eerder van keuzedwang.

Om die stelling te onderbouwen, moet ik u eerst – excuus daarvoor – een aantal cijfers geven.

Van de 10% hoogste inkomens in Nederland is 85% man. De laagste inkomensgroepen in Nederland bestaan voor tweederde uit vrouwen. Rijke mensen zijn veelal man en – helaas is het omgekeerde ook waar: arme mensen zijn vaker vrouw. Armoede komt het meeste voor onder jonge alleenstaande moeders in de bijstand. Bijstandsmoeders lopen het grootste risico op langdurige armoede.

Zoals u allen weet gaat armoede niet alleen over het bij elkaar schrapen van dubbeltjes of de eindjes aan elkaar knopen; arme mensen zijn dikwijls ongezonder, zij hebben een kortere levensverwachting, wonen beroerder en hebben minder sociale contacten. Armoede leeft ook dikwijls voort van generatie op generatie, en heeft grote invloed op de ontwikkeling en opleiding van kinderen. In het rijke Nederland groeien 310.000 kinderen op in armoede, voor een belangrijk deel bij alleenstaande moeders.

Hier staat tegenover dat een toenemend aantal vrouwen een eigen inkomen heeft. Door loon of een uitkering heeft 84% van de vrouwen inmiddels zelf geld, tegenover 97% van de mannen. Het gemiddelde inkomen van vrouwen is echter nauwelijks de helft van dat van mannen. Vrouwen verdienden in 2006 gemiddeld 18.000 euro per jaar, bij mannen was dat 33.000 euro. Hoewel vrouwen dus wel vaker een inkomen hebben, is maar een minderheid van hen economisch zelfstandig. Economisch zelfstandig ben je namelijk als je jaarlijks 70% verdient van het wettelijk minimumloon. Dat is 13.000 euro bruto; netto is het 11.000 euro – bepaald geen vetpot.
Maar 45% van de Nederlandse vrouwen verdient jaarlijks meer dan 11.000 euro en mag daarmee economisch zelfstandig worden genoemd. 55% Van de Nederlandse vrouwen is voor een leefbaar inkomen – en daarmee voor de zekerheid van verzekeringen, van pensioenopbouw en voor het garanderen van de welvaart van hun kinderen – afhankelijk van een partner.

Bovendien zijn dit gemiddelden van alle vrouwen. Als je onderscheid maakt naar opleidingsniveau dan zie je dat vooral laagopgeleide en oudere vrouwen in armoede en werkloosheid leven. Van de vrouwen die alleen basisonderwijs hebben gehad, werkt slechts een kwart, tegenover 50% van de mannen.
Nog somberder worden de cijfers als je onderscheid gaat maken naar etniciteit. Van de Turkse en Marokkaanse vrouwen in Nederland heeft ongeveer de helft alleen basisonderwijs gevolgd. Waar 84% van alle vrouwen enig inkomen heeft, geldt dat slechts voor 22% van de Turkse vrouwen en 28% van de Marokkaanse vrouwen. Dat betekent dat de uitkeringsafhankelijkheid onder hen ook veel minder groot is maar dat drie kwart van hen helemaal geen eigen geld heeft; zij zijn volledig afhankelijk van hun partner. Daar kun je bovendien bij optellen dat van de kleine minderheid aan Turkse en Marokkaanse vrouwen dat enig eigen inkomen heeft, maar 20% meer verdient dan 11.000 euro netto per jaar. Slechts een fractie van de Turkse en Marokkaanse vrouwen is dus economisch zelfstandig.

Vaak worden sombere verhalen over de positie van Turkse en Marokkaanse vrouwen afgezet tegen het succes van veel jonge allochtone meiden. Dat is maar ten dele terecht. Turkse en Marokkaanse meiden lopen hun achterstanden in het onderwijs inderdaad in maar er bestaan nog aanzienlijke verschillen. In 2008 ging 22% van de Turkse en 23% van de Marokkaanse meiden naar HAVO/VWO, tegenover 50% van de autochtone meiden.

Tot zover de cijfers. Nu wordt tegenover dit soort sombere getallen dikwijls het verweer in stelling gebracht dat het in werkelijkheid wel meevalt met de armoede onder vrouwen: zij leven samen met een man die wel een groter inkomen inbrengt. Het zogenaamde anderhalfverdienersmodel, waarmee Nederland internationale roem heeft vergaard. Dat klopt inderdaad voor een groot aantal vrouwen maar het neemt niet weg dat dit een lui en ongeïnteresseerd verweer is. Eigenlijk is het een excuus om de positie van vrouwen zo te laten als deze is, en dat is voor mij niet aanvaardbaar.

Ik heb daarvoor twee redenen.

1. Inmiddels strandt in Nederland 1 op de 3 huwelijken. Onder samenwonenden ligt dit zelfs nog hoger: namelijk naar schatting 40%. Een deel van de vrouwen die nu niet werkt of in een kleine, slecht betaalde deeltijdbaan waardoor zij niet economisch zelfstandig zijn, wordt dus na een echtscheiding geconfronteerd met een forse daling van het inkomen. Alimentatieregelingen compenseren dit maar gedeeltelijk en aangezien zij vaak eerste opvoeder zijn, trekken deze gescheiden vrouwen hun kinderen ook mee in armoede.
2. Bovendien, ook als er geen sprake is van een echtscheiding, is de gemakzuchtige verwijzing naar het anderhalfverdienersmodel, naar het inkomen van de man, kwalijk. Vanzelfsprekend kan een vrije vrouw, die er voor kiest om thuis te blijven bij de kinderen, geen strobreed in de weg worden gelegd. Alleen, al te gemakkelijk wordt verondersteld dat al deze vrouwen een vrije keuze maken. Het zijn vooral de vrouwen met lage opleidingen en nauwelijks werkervaring die geen inkomen hebben, of een heel laag inkomen. Zij hebben ook vaak slechte toegang tot de arbeidsmarkt, en als zij het wel hebben dan is het werk dat zij kunnen doen heel onaantrekkelijk. De keuze om thuis te blijven bij de kinderen is dan veel minder vrij dan het lijkt, èn dan het is voor hoogopgeleide deeltijdfeministen zoals Marieke Stellinga en mogelijk ook mijn geëerde co-referent Rosanne Herzberger. Ofwel, keuzevrijheid bij laagopgeleide en kansarme vrouwen is een fictie. En als dit luxefeministen onvoldoende overtuigt, dan is het goed om de privé- en maatschappelijke omstandigheden van veel Turkse en Marokkaanse vrouwen eens grondig te bestuderen. Dikwijls door de vrouwen zelf, maar ook door hun mannen en de gemeenschappen wordt werk voor vrouwen nog beschouwd als oneervol en vernederend. De keuze om thuis te zijn, niet te werken en voor de kinderen te zorgen komt vaak voort uit sociale druk en culturele en religieuze tradities. Van een echt vrije keuze is dan geen sprake.

Kortom, het gemak waarmee de financiële afhankelijkheid van vrouwen wordt gebombardeerd tot een vrije keuze waarmee anderen zich niet hebben te bemoeien is een vorm van elitair luxe-denken. Voor teveel vrouwen in Nederland, autochtoon èn allochtoon, gaat het wel om een gedwongen keuze die het gevolg is van slechte opleidingen, een gebrek aan kansen en ouderwetse rolpatronen.

In de vrouwenbeweging is het besef van de noodzaak van economische zelfstandigheid van vrouwen heel lang dwingend aanwezig geweest. Pas de laatste jaren maakt dit onder een aantal vooraanstaande vrouwen – nu van een werkelijke vrouwenbeweging geen sprake meer is – plaats voor de gedachte dat vrouwen ‘zelf verantwoordelijk zijn voor hun toekomst, en ook voor het gebrek er aan’.

Niet alleen komt mij dit vreemd en niet-solidair voor jegens de vrouwen die het minder hebben getroffen, de luxe-feministen lijken ook te miskennen dat ons in de toekomst grote arbeidstekorten wachten. Naar schatting zijn er in 2025 470.000 extra werknemers nodig in de zorg, terwijl de beroepsbevolking in die periode slechts stijgt met 20.000 arbeidskrachten. Ook in het onderwijs worden grote tekorten verwacht, waar op dit moment een kwart van de werknemers boven de 50 jaar is.

De vrouwenbeweging heeft in het verleden, net als overigens mijn partij GroenLinks, altijd gepleit voor een ontspannen arbeidsmarkt, waarin iedereen redelijke uren (veelal in grotere deeltijdbanen) werkt. Ik streef niet na dat alle vrouwen en alle mannen fulltime gaan werken. Ik streef na dat elk mens in Nederland – ongeacht het samenlevingsverband – door in ieder geval een grotere èn beter betalende deeltijdbaan, zelfstandige financiele en maatschappelijke keuzes kan maken.
Als de arbeidsparticipatie onder vrouwen zo dramatisch laag blijft als zij nu is, dan zal de toenemende hoeveelheid werk zich concentreren onder de partners die veelal al fulltime werken. Als daarbij slechts een minderheid van de vrouwen economisch zelfstandig blijft, zoals nu het geval is, zal door het gebruik van uitkeringen – bijvoorbeeld door een toenemend aantal echtscheidingen – de verzorgingsstaat onbetaalbaar worden. Dan is het ook realistisch om te veronderstellen dat armoede – meer nog dan het nu al is – een vrouwenprobleem wordt.

Er is dus een belangrijke economische reden dat de overheid vrouwenemancipatie opnieuw ter hand neemt en kritisch is op de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen die veel regelingen nog steeds produceren. Dit betekent dat paal en perk wordt gesteld aan ongelijke beloning van mannen en vrouwen, dat de aanrechtsubsidie verdwijnt die vooral vrouwen aanmoedigt om thuis te blijven en dat alleenstaande moeders wel degelijk een sollicitatieplicht krijgen: thuis mogen blijven met je kinderen en een bijstandsuitkering is namelijk geen luxe, het is armoede. Het betekent ook dat deeltijdarbeid beter betaald moet worden, dat de kinderopvang goed en betaalbaar is en dat er uitgebreide verlofregelingen zijn voor vrouwen èn voor mannen en dat deze ook toegankelijk zijn voor lage inkomens.

Maar, voor deze lezing belangrijker dan de economische effecten, is wat sociale en economische achterstand voor de betrokken vrouwen zelf betekent.
Vrijheid is ook in een rijk land als Nederland nog altijd ongelijk verdeeld. Bij een hoger inkomen, bij een betere opleiding is de vrijheid om je eigen leven naar believen in te richten, over het algemeen groter. Kansarme mannen zijn vaak onvrijer in de keuzes die zij kunnen maken dan kansrijke mannen. Veel autochtonen kennen door hun geboorteplek en hun startpositie in het leven een grotere keuzevrijheid dan allochtonen. Veel mannen zijn vrijer dan vrouwen en kansrijke vrouwen hebben veel meer keuzemogelijkheden dan kansarme vrouwen.

Behalve voor nieuw politiek emancipatie-elan, pleit ik ook voor hernieuwde, feministische solidariteit. De vrouwenemancipatie was niet afgerond toen voor kansrijke meisjes de universiteitsdeuren opengingen en zij hun plek op de arbeidsmarkt konden gaan vinden. Achter hen, en op grote afstand, zijn er veel kwetsbare meisjes en vrouwen, die door een gebrek aan opleiding, door oude rolpatronen en culturele en religieuze tradities, weinig perspectief hebben en soms noodgedwongen in financiële afhankelijkheid leven.

Toen ik opgroeide zei mijn moeder vaak tegen mij dat het een vergissing is om te denken dat emancipatie leuk of gemakkelijk is. Ik denk dat zij daarbij geïnspireerd was door de werken van Annie Romein-Verschoor. Inderdaad kan het voor veel, vooral bevoorrechte vrouwen gemakkelijk en een luxe zijn om er voor te kunnen kiezen om thuis te blijven bij hun kinderen. Ik bestrijd dat zij daar verstandig aan doen: om maatschappelijke redenen en met het oog op hun eigen toekomst.
Maar voor mij is het onverteerbaar dat we wegkijken bij de achterstand en achterstelling van vooral laagopgeleide en kansarme vrouwen onder verwijzing naar ‘de eigen verantwoordelijkheid’ en hun ‘keuzevrijheid’. Hun emancipatie, hun groei naar economische en sociale zelfstandigheid is niet gemakkelijk, het zelfs heel weerbarstig. Maar het is noodzakelijk en het vergt onze solidariteit.

De naschok van de gemeenteraadsverkiezingen is niet de PVV-winst, de verlieswinst van PvdA, maar de lage opkomst. Over alles kan in Nederland gepolderd worden, zo wijzen de voorbije decennia uit, maar het huis van Thorbecke is redelijk onaantastbaar. Huis is allang niet meer de juiste benaming, fort of kasteel is meer to the point. Dit kasteel heeft al vele stormlopen weten te weerstaan en het ziet er naar uit dat komende pogingen ook falen. Voormalig minister Ter Horst vond al die suggesties om onze staatsinrichting moderner te maken maar rare fratsen. Het CDA vindt ideeën in die richting te mal voor woorden. Ook de VVD zal zich hier niet als hemelbestormer in manifesteren, zij rekenen Thorbecke graag tot hun voorgangers.
Het verschijnsel van enerzijds steeds meer burgers die hun stemrecht niet gebruiken, en anderzijds burgers die net zo makkelijk SP als PVV stemmen, moet iedere democraat zorgen baren. In het verleden werd de schuld bij politieke partijen gelegd; zij waren niet geprofileerd genoeg, er viel niets te kiezen. Ik vind die stelling onhoudbaar omdat inmiddels alle smaken bij voorbije verkiezingen zijn geserveerd zonder dat dit tot meer eters heeft geleid. De oorzaak gaat dieper. Het is ondoenlijk om dat hier gehel te duiden, als ik dat zou klaarspelen, maar hoe dan ook is er volgens mij een tekort aan interesse, aan informatie, aan toegang tot de politiek. Daar moet wat in veranderen en snel ook. Inmiddels zijn meer poorten in het kasteel van Thorbecke niet genoeg meer. Het is complex en komt te laat. Interesse kweken kan door mensen een rol te geven. Bijvoorbeeld bij afwegingen waar politici voor staan. Vanuit het idee dat de gekozene er zit om groepen te vertegenwoordigen en regelmatig wil weten wat de groepen bezig houdt. Het is echter te smal zo een proces allen in de straat van de politiek sec te persen. Zij zitten daarvoor te vaak aan het einde van een heel planproces. Overheden zullen hun werkwijze moeten aanpassen om de politiek opener te maken en zo het fundament waarop zij rust, namelijk het vertrouwen van burgers, te versterken.
Het lijkt een tegenstelling dat juist in een tijd dat via internet informatie en toegang zo alom is, op deze facetten en inspanning nodig is. Dat komt omdat informatie vaak in één richting wordt gegeven, en toegang maar half wordt gegeven of met onduidelijke bewegwijzering. Politiek leeft, zo tonen ook de talrijke internetfora en twitters. Maar het gaat nog vooral over personen en gebeurtenissen. Het zou meer over inhoud moeten gaan; de kracht en zwakte van professioneel jongerenwerk, de plus en minpunten van verdichting in een stadscentrum, het belang van investeren in onderwijs en in defensiematerieel om VN-vredesmissies uit te voeren.
Participatie, belanghebbenden betrekken bij besluitvorming, beleidsprogramma’s en projecten, werkt sneller dan verbouwingen in Thorbeckes kasteel. Die stormlopen op het kasteel moeten doorgaan, maar tegelijk is het urgent veel meer de aandacht op de kracht van participatie te richten. En daarin juist ook de voordelen die social media op internet biedt voor te gebruiken. De komende jaren ga ik me hier mee bezig houden als adviseur bij Politiek Online. Leuk, spannend en hard nodig.

Het verhaal van twee dagen geleden had ik graag willen opluisteren met wat foto's. Maar helaas ben ik die foto's kwijtgeraakt. Vanaf Guanajuato tot en met Mexico city reisde ik in gezelschap van Alex en Michael, twee Duitsers. Zij vlogen vanaf Mexico naar huis. Aangezien ik meer vertrouwen had in 2 vrienden en de Duitse post dan in de Mexicaanse posterijen, gaf ik ze een pakketje mee om op te sturen naar Nederland. Wat fotorolletjes, petjes, plattegronden van steden, wat prullaria.

Zoals jullie wel zullen begrijpen, het is nooit aangekomen. Omdat ik toch vertrouwen heb ik de mensheid, ga ik er van uit dat deze twee jonge reizigers mijn adres zijn kwijtgeraakt. Ik heb hun adres niet. Ik heb dus geen mogelijkheid contact met ze op te nemen.

Nu heb ik ook veel vertrouwen in de kracht van het internet. Zelf vond ik een dagboek in Honduras, dat ik heb meegenomen en via LiveJournal en Lonely Planet vond ik de eigenaresse in Canada terug: lees zelf.

Dus probeer ik het tien jaar later nog een keer. Wie kent de twee Duitsers, Alex en Michael. Zij reisden in januari en februari 2000 zeven weken door Mexico. Eerder reisden ze al naar Venezuela en andere verre bestemmingen. Ongetwijfeld zullen ze vaker grote reizen hebben gemaakt. Wie kent de Duitse equivalent van Hyves of Facebook? Ik weet dat ze uit het (noorden van het) Schwarzwald kwamen, een klein dorpje. Ik herinner me vaag iets over een meer en de vrijwillige brandweer. Een van de twee was een hobbyfotograaf (de bijna Italiaanse uitziende met krullen), sjouwde in ieder geval een dure camera met zich mee.

Is er nog een kans dat ik ze vind? Wie helpt me? Hoe groot is de kracht van het internet?

Zeventien procent van de kantoren in Amsterdam staan leeg. Hele gebieden in Zuid-Oost (Amstel III) en Slotervaart zijn spooksteden, omdat bedrijven met minder mensen gaan werken, omdat ze midden in de stad willen zitten, omdat ze zijn vertrokken naar goedkopere plaatsen. Op zich is dat allemaal niet zo erg, zo gaan die dingen. Maar wat wel moeilijk te verkopen is, is het feit dat er tegelijk een enorme schaarste heerst in Amsterdam.

Er is een gebrek aan huisvesting voor studenten en jongeren, er is gebrek aan goedkope atelierruimtes, er is gebrek aan expositiezalen voor beginnende kunstenaars. Je zou kunnen zeggen: één en één is twee. Die leegstaande kantoren, daar zou je toch best studentenwoningen van kunnen maken? Of stel ze ter beschikking aan net afgestudeerde Rietveldstudenten, zodat ze daar hun eindexamenproject in kunnen exposeren. C’est simple!

Maar helaas werkt het niet zo, en dat ligt vooral aan de eigenaren van die kantoren. Niet alleen kost het (een beetje) geld om kantoren om te bouwen voor ander gebruik (geld dat de stad Amsterdam en Triodos Bank best willen investeren), het is vooral een technisch begrotingsprobleem. Al die kantoren – hoewel ze jaren leegstaan en dus niets opbrengen – staan als inkomstenpost op de begroting van de eigenaren. Als je ze voor andere doelen gaat gebruiken, moeten deze posten ‘geherwaardeerd’ worden, en dat kost (technisch) geld. Daarom zijn al die bedrijven – die vergeefs hopen de kantoren ooit nog te vullen met klerken – geenszins van plan deze ruimtes ter beschikking te stellen aan de stad.

Zowel D66 als GroenLinks hebben in de verkiezingstijd aangegeven dat studentenhuisvesting én plekken voor kunstenaars hoge prioriteit hebben. Ik hoop dan ook dat we samen de komende vier jaar (of dat nu in het College is of erbuiten – laat ik me eens voorzichtig uitdrukken voordat de VVD weer moord en brand schreeuwt) een slimme oplossing bedenken voor dit probleem. Dat moet toch kunnen? Ik vind van wel.

De collegeonderhandelingen gaan nu de 'biechtstoelfase'in. De overgebleven zes partijen, waaronder GroenLinks, zullen ieder apart door de informateur gehoord worden. Dat zal de komende dagen gebeuren. Zie ook: En toen waren er nog zes...